Semen Pharbitidis
Khiên ngưu tử, Hắc sửu

Dược liệu là hạt phơi hay sấy khô của cây Bìm bìm biếc [Pharbitis ml (L.) Choisy], họ Bìm bìm (Convolvulaceae)

Mục lục

Mô tả bìm bìm biếc

Hạt gần giống một phần năm khối cầu. Mặt lưng lồi hình cung, có một rãnh nông ờ giữa. Mặt bụng hẹp, gần như một đường thẳng tạo thành do hai mặt bên.
Rốn nàm ở cuối mặt bụng và lõm xuống. Hạt dài 4 mm đến 7 mm, rộng 3 mm đến 4,5 mm. Mặt ngoài hơi lồi lõm, màu nâu đen (hắc sửu), vỏ cứng, mặt cắt ngang màu lá mạ đến nâu nhạt. Ngâm hạt vào nước vỏ hạt sẽ nứt và tách ra.

Vi phẫu bìm bìm biếc

Lớp tế bào biểu bì kéo dài theo hướng tiếp tuyến, rải rác có lông che chở. Tế bào hình giậu gồm 2 đến 3 lớp, kéo dài theo hướng xuyên tâm, đầu nhọn xen kẽ nhau, mép ngoài của lớp tế bào hình giậu có một dải hẹp có độ chiết quang lớn sáng Lớp tế bào vỏ trong rải rác có đám tế bào mạch. Nội nhủ mỏng, khó nhìn thấy. Lá mầm uốn lượn, tế bào tương đối đều đặn chứa nhiều nội chất và có túi tiết hình tròn hoặc hình bầu dục có tinh bột và dầu. Thân mầm.

Bột bìm bìm biếc

Màu nâu nhạt. Mảnh vỏ ngoài có 2 đến 3 hàng tế bào biểu bì tế bào hình giậu màu vàng 2 đến 3 hàng có khi thấy cả dải phát quang sáng. Tế bào hình giậu có khi tách riêng ra. Mảnh vỏ giữa hình dáng kích thước tế bào không cố định. Mảnh vỏ trong tế bào to, thành mỏng. Mảnh mô mềm lá mầm có hoặc không có túi tiết. Giọt dầu.

Định tính bìm bìm biếc

Lấy cắn nhựa thu được ờ mục Định lượng, sấy khô tán nhỏ, thêm 5 ml dung dịch amoniac loãng (TT). Lắc kỹ 15 min, dịch trên không được có màu vàng nhưng khi soi dưới ánh sáng tử ngoại thì xuất hiện huỳnh quang màu vàng sáng.

Độ ẩm bìm bìm biếc

Không quá 12,0 % (Phụ lục 9.6, 1 g, 105 °c, 5 h).

Tro toàn phần bìm bìm biếc

Không quá 6,0 % (Phụ lục 9.8).

Tạp chất bìm bìm biếc

Không quá 1,0 % (Phụ lục 12.11).

Định lượng bìm bìm biếc

Cân chính xác khoảng 10 g bột dược liệu (qua rây số 355), cho vào bình Soxhlet, chiết bằng ethanol 90 % (TT) trong 4 h. Chuyển dịch chiết ethanol vào cốc có mỏ, rồi bốc hơi đến cắn khô. Chuyển cắn nhựa này vào chén đã cân bì, tráng cốc 3 lần mỗi lần khoảng 5 ml ethanol 90 % (TT), tập trung dịch tráng vào chén và bốc hơi ethanol. Rửa cắn nhựa bằng 10 ml nước sôi, khuấy kỹ 2 min, để lắng rồi gạn phần nước vào phễu lọc, tiếp tục rửa như vậy nhiều lần cho đến khi nước rửa hết màu. Hòa tan cắn nhựa trên phễu với một ít ethanol 90 % (TT) nóng và hứng dịch lọc vào chén chứa căn nhựa. Bốc hơi ethanol cho đến cắn khô. Sau đó sấy cắn nhựa ờ 100 cc trong 3 h.
Dược liệu không được chứa ít hơn 1,2 % nhựa tính theo dược liệu khô kiệt.

Chế biến bìm bìm biếc

Cắt cây vào cuối mùa hạ khi quả đã chín nhưng chưa nứt, phơi khô, đập tách vỏ, sàng lấy hạt và loại bỏ tạp chất.

Bào chế bìm bìm biếc

Khiên ngưu tử sống: Loại bỏ tạp chất, đập vỡ trước khi dùng.
Khiên ngưu tử sao: Sao khiên ngưu tử sạch nhỏ lửa đến khi hạt hơi phồng, đập vỡ hạt trước khi dùng

Bảo quản bìm bìm biếc

Nơi khô ráo, thoáng mát.

Tính vị, quy kinh của bìm bìm biếc

Khổ, hàn, tiểu độc. Quy vào các kinh phế, thận, đại tràng.

Công năng, chủ trị của bìm bìm biếc

Trục thủy, sát trùng. Chủ trị: Phù thũng có bụng trướng đầy, khó thở, bí đái, giun sán.

Cách dùng, liều lượng bìm bìm biếc

Ngày dùng 4 g đến 8 g, dạng thuốc sắc hoặc hoàn tán.
Thường phối hợp với các vị thuốc khác.

Kiêng kỵ bìm bìm biếc

Không dùng cho phụ nữ có thai, người tỳ vị hư nhược. Kỵ Ba đậu

BÌM BÌM BIẾC (Hạt)
Rate this post

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here